Stawki za energię bierną w taryfach OSD

01 Z czego składa się stawka za energię bierną

Sposób naliczania opłaty za ponadumowny pobór energii biernej określa § 47 rozporządzenia taryfowego z 29 listopada 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2505). Taryfy powtarzają jego treść i dokładają jedną własną liczbę: krotność k, którą proponuje operator, a zatwierdza Prezes URE. Reszta wzoru jest wszędzie ta sama (opłata za energię bierną).

Drugi parametr, cena Crk, do taryfy dystrybucyjnej nie należy: to średnia cena sprzedaży energii na rynku konkurencyjnym z art. 23 ust. 2 pkt 18 lit. b Prawa energetycznego, ogłaszana do 31 marca. Stąd konsekwencja: żadna z pięciu taryf na 2026 r. nie zawiera stawki w złotych za kilowarogodzinę. Każda taka liczba jest wynikiem mnożenia, nie cytatem.

Stawka jednostkowa za kilowarogodzinę równa się iloczynowi krotności k i ceny Crk podzielonemu przez tysiąc.

stawka [zł/kvarh] = k · Crk [zł/MWh] / 1000

Tak wyliczona stawka obowiązuje tylko w rozliczeniu wolumenowym: dla energii pojemnościowej i dla indukcyjnej przy zerowym poborze czynnej.

02 Krotność k u pięciu operatorów w 2026 r.

Wartości odczytano z rozdziałów o energii biernej w pięciu taryfach na 2026 r.; k jest bezwymiarowa.

3,00

Druga tabela zbiera resztę parametrów i znaki decyzji zatwierdzających — wszystkie pięć z 17 grudnia 2025 r.

Liczby 518,81 zł/MWh nie ma w żadnej z tych taryf — to wniosek, nie odczyt: definicja Crk jest wszędzie ta sama, a taryfy zatwierdzono tego samego dnia. Znaki decyzji TAURON-a i Energi pochodzą ze stron operatorów — w warstwie tekstowej ich PDF-ów ich nie ma.

Umowny tg φ₀ jest wszędzie ten sam, bo wartość 0,4 przyjmuje wprost rozporządzenie. Obniżyć go można tylko indywidualną ekspertyzą i nie niżej niż do 0,2; wyższej wartości przepis nie zna. To cos φ = 0,9285 (cos φ a tg φ).

03 Cena Crk — jedna liczba na cały kraj

Reguła, choć nigdzie niezapisana wprost, jest prosta: do taryfy na rok Y wchodzi średnia cena roczna za rok Y−2. Taryfa bierze cenę z dnia zatwierdzenia, a zatwierdza się ją w grudniu roku poprzedniego; cenę roczną Prezes URE ogłasza dopiero do 31 marca. W grudniu 2025 r. najświeższa była więc cena za 2024 r. — 518,81 zł/MWh z Informacji nr 14/2025. Informacja nr 13/2025 z tego samego dnia dotyczy IV kwartału 2024 r. i do tego rachunku nie służy.

Ceny roczne kolejnych lat, w zł/MWh: 278,08 za 2021 r., 523,71 za 2022 r., 759,29 za 2023 r., 518,81 za 2024 r., 458,24 za 2025 r.

04 Wyliczone stawki w złotych za kilowarogodzinę

Poniższe liczby są wyliczeniem, nie cytatem z taryfy: krotność razy cena Crk.

Stawki są netto; przy VAT 23 % wartość 1,5564 zł/kvarh odpowiada 1,9144 zł/kvarh brutto. Przykład własny: 10 000 kvarh energii pojemnościowej w okresie rozliczeniowym to 15 564 zł netto na nN, 5 188 zł na SN i 2 594 zł na 110 kV.

Krotność waży zresztą więcej niż wielkość zakładu. Dwa przykłady własne, stawki 2026 r., tg φ₀ = 0,4. Warsztat na nN: 3 MWh energii czynnej miesięcznie przy tg φ = 0,75, czynnik √(1,5625 / 1,16) − 1 = 0,16060, opłata 3,00 × 518,81 × 0,16060 × 3 ≈ 750 zł netto. Zakład na SN: 300 MWh przy tg φ = 0,55, czynnik √(1,3025 / 1,16) − 1 = 0,05964, opłata 1,00 × 518,81 × 0,05964 × 300 ≈ 9 283 zł netto. Zakład zużywa sto razy więcej energii czynnej, a płaci tylko dwanaście razy więcej: warsztat oddaje 250 zł za każdą MWh energii czynnej, zakład 31 zł (dobór kompensacji).

Dla energii indukcyjnej rozliczanej z progiem stałej stawki nie ma: cena jednej nadwyżkowej kilowarogodziny rośnie wraz z tg φ i na nN w 2026 r. wynosi (netto) około 0,5373 zł tuż nad progiem, 0,6442 zł przy tg φ = 0,6 i 1,0468 zł przy tg φ = 2,0. Najdroższa pozostaje strona pojemnościowa — bez progu, od pierwszej kilowarogodziny (dwa znaki mocy biernej).

05 Czym operatorzy naprawdę się różnią

Skoro k i Crk są w 2026 r. identyczne, twierdzenie o kilkudziesięcioprocentowych różnicach stawek między operatorami jest nieprawdziwe. Realne różnice są redakcyjne albo dotyczą zasięgu, nie ceny.

• Zapis symbolu. PGE pisze „kWN”, TAURON „kNN/110”, ENEA i Stoen „k110”, a Energa wielkimi literami: „K110”, „KSN”, „KnN”.
• Opis poziomów napięcia. Krotność 0,50 PGE i TAURON przypisują odbiorcom „przyłączonym do sieci WN”, pozostała trójka — „do sieci 110 kV”. Zakres rozliczeń PGE i Energa opisują jako „sieci średniego i wysokiego napięcia”, a TAURON, Stoen i ENEA dodają najwyższe, tak jak rozporządzenie.
• Usługa regulacji mocy biernej. TAURON Dystrybucja opisuje ją w punktach 3.4.15–3.4.16 i wyłącza za jej okres opłaty za ponadumowny pobór; uprawniony jest odbiorca na sieci 110 kV będący wytwórcą albo posiadaczem magazynu energii (próg 50 kW dotyczy tylko magazynu, nie wytwórcy). ENEA Operator uruchomiła własną 25 sierpnia 2025 r., w pierwszym etapie dla wytwórców OZE na 110 kV. Dla odbiorcy na nN ta droga jest zamknięta.
• Postać dokumentu. Taryfa ENEA Operator jest w Biuletynie Branżowym URE skanem; liczby są jednoznaczne, ale dosłowny cytat wymaga zastrzeżenia.

Sam próg objęcia rozliczeniem nie zależy zaś od operatora, tylko od przepisu: są objęci odbiorcy z sieci średniego, wysokiego i najwyższego napięcia, a odbiorcy z sieci do 1 kV mogą być objęci. Kryterium jest poziom napięcia i to, czy licznik rejestruje energię bierną — nie moc umowna i nie grupa taryfowa. Granica 40 kW rozdziela grupy C1x i C2x, nie odbiorców objętych rozliczeniem.

06 Zmiany stawki od 2023 do 2026 r.

Poniżej stawka wolumenowa dla nN, netto, przeliczona przy k = 3,00; krotności z lat 2023–2025 nie odczytano z tamtych taryf, ale tę samą wartość dają dane NIK za 2021 r. Przy stałym k historia stawki jest historią ceny Crk.

Wiersz z 2027 r. jest prognozą przy założeniu zatwierdzenia taryf w grudniu 2026 r. i niezmienionych krotności. Rok 2026 pokazuje za to, że stawka za bierną żyje własnym życiem: opłaty dystrybucyjne wzrosły średnio o 9,36 procent, a ona spadła o 31,7 procent.

Dłuższą perspektywę daje poradnik Najwyższej Izby Kontroli z 2021 r., który podał ówczesne stawki: 0,2454 zł/kvarh netto dla grupy B2x i 0,7362 zł/kvarh dla C2x. Ich iloraz to dokładnie 3,00, czyli stosunek krotności dla nN i SN — mechanizm nie zmienił się od pięciu lat. Do 2026 r. obie wzrosły 2,11 raza, o 111 procent.

07 Jak znaleźć własną taryfę i własną krotność

Operator sieci dystrybucyjnej to inny podmiot niż sprzedawca energii i nie wybiera się go — wynika z lokalizacji przyłącza.

W taryfie warto sprawdzić jeszcze dwie rzeczy, które zmieniają wynik. Okres rozliczeniowy: im dłuższy, tym bardziej uśredniony tg φ, a długości różnią się nawet między oddziałami jednego operatora — u PGE Dystrybucja w Oddziale Białystok grupa C11 rozliczana jest w cyklu jedno-, dwu- albo sześciomiesięcznym, a C21 miesięcznym. Oraz liczba miejsc dostarczania: opłatę liczy się dla każdego osobno, chyba że działa sumujący układ pomiarowo-rozliczeniowy. Gdzie szukać odczytów, opisuje strona o tg φ na fakturze.

Źródła

1. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 29 listopada 2022 r. w sprawie sposobu kształtowania i kalkulacji taryf oraz sposobu rozliczeń w obrocie energią elektryczną, Dz.U. 2022 poz. 2505, § 47 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 904).
2. Taryfa dla usług dystrybucji energii elektrycznej PGE Dystrybucja SA na 2026 r., rozdział 3.4 (tekst jednolity od 1 lutego 2026 r.).
3. Taryfa TAURON Dystrybucja SA na rok 2026, rozdział 3.4, w tym punkty 3.4.9 i 3.4.15–3.4.16.
4. Taryfa ENEA Operator sp. z o.o. na 2026 r., rozdział 3.3 — załącznik do decyzji Prezesa URE z 17 grudnia 2025 r., Biuletyn Branżowy URE — Energia Elektryczna nr 272(4802); dokument opublikowany jako skan.
5. Taryfa Energa-Operator SA obowiązująca od 1 stycznia 2026 r., rozdział 4.3, oraz Taryfa Stoen Operator sp. z o.o. obowiązująca od 1 stycznia 2026 r., rozdział 3.4.
6. Informacje Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki o średniej cenie sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym: nr 14/2025 z 31 marca 2025 r. (za 2024 r.) i nr 14/2026 z 26 marca 2026 r. (za 2025 r.).
7. Urząd Regulacji Energetyki, komunikat o zatwierdzeniu taryf na sprzedaż i dystrybucję energii elektrycznej na 2026 r. z 17 grudnia 2025 r.
8. Najwyższa Izba Kontroli, poradnik „Oszczędności w wydatkach na usługi dystrybucji energii elektrycznej” do kontroli P/19/083, 2021 r.